Türkçe
English
Oʻzbek
Русский
Bel/son nisbati nega muhim?
Bel/son nisbati (WHR) — tanadagi yog‘ning qanday taqsimlanganini ko‘rsatuvchi oddiy, ammo kuchli ko‘rsatkich. Beldagi (qorin ichidagi / visseral) yog‘ son yog‘iga qaraganda yurak kasalligi, 2-tur diabet va yuqori qon bosimi xavfi bilan yaqinroq bog‘liq. BMI o‘zi yog‘ning qayerda to‘planganini ayta olmaydi; ikki kishi bir xil BMIga ega bo‘lsa ham, qorin yog‘i ko‘proq bo‘lganining xavfi yuqoriroq. WHR aynan shu "olmami yoki nokmi" farqini ilg‘agani uchun klinik xavfni baholashda to‘ldiruvchi sifatida ishlatiladi.
Bel/son nisbati qanday hisoblanadi?
Nisbat juda oddiy: bel aylanangizni son aylanangizga bo‘lasiz. Ikkalasini ham bir xil birlikda (cm) o‘lchagan bo‘lsangiz, natija birliksiz son bo‘ladi. Xavf chegaralari jinsga qarab o‘zgaradi.
Erkak ...... <0,90 past · 0,90–0,99 o‘rta · ≥1,00 yuqori
Ayol ...... <0,80 past · 0,80–0,84 o‘rta · ≥0,85 yuqori
Misol: Beli 90 cm, soni 100 cm bo‘lgan erkak uchun:
WHR = 90 ÷ 100 = 0,90 → "o‘rta xavf" oralig‘ining boshlanishi. Bel 85 cm bo‘lganida nisbat 0,85 ga tushib, past xavfga yaqinlashardi.
Chegaralar: Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (WHO), 2008 "Waist Circumference and Waist–Hip Ratio" ekspert hisoboti. Yuqori xavf chegarasi erkakda ≥0,90, ayolda ≥0,85 aylana xavfi sifatida ham ta’riflanadi.
O‘lchashni to‘g‘ri bajarish
Ishonchli natija uchun o‘lchovni to‘g‘ri oling:
- Bel: tik turib, nafasingizni odatdagidek chiqargandan so‘ng, kindik balandligida; santimetrni tortmasdan gorizontal tuting.
- Son: sonning eng keng (eng bo‘rtib chiqqan) nuqtasidan o‘lchang.
- Izchillik: bir xil vaqtda, afzali ertalab och qoringa va bir xil santimetr bilan takrorlang.
- Maslahat: o‘lchovni bir martada emas, bir necha kunning o‘rtachasi bilan baholang.
Ko‘p so‘raladigan savollar
WHO ma’lumotiga ko‘ra, past xavf uchun nisbat erkaklarda 0,90 dan, ayollarda 0,80 dan past bo‘ladi. Erkakda ≥1,00, ayolda ≥0,85 yuqori xavf deb hisoblanadi. Nisbat qancha past bo‘lsa (nok tipidagi taqsimot), yurak-metabolik xavf shuncha kam.
Ikkalasi turli narsani o‘lchaydi. BMI umumiy massani, WHR esa yog‘ning taqsimlanishini ko‘rsatadi. Ko‘plab tadqiqotlarda WHR yurak kasalligi xavfini bashorat qilishda BMI kabi, ba’zan undan ham yaxshiroq. Eng to‘g‘risi ikkalasini birga baholashdir.
Belni kindik balandligidan, qorningizni tortmasdan va nafasingizni odatdagidek chiqargandan so‘ng o‘lchang. Sonni esa sonning eng keng nuqtasidan o‘lchang. Santimetrni yerga parallel va teriga tegib turadigan, ammo botmaydigan qilib tuting.
Mahalliy yog‘ni yoqish mumkin emas; ammo umumiy kaloriya balansi, muntazam harakat, sifatli uyqu va stressni boshqarish orqali ayniqsa qorin (visseral) yog‘i kamayadi. Yetarli oqsil va kuch mashqlari ham bel aylanasini yaxshilashga yordam beradi.
Bular yog‘ning tanada qayerda to‘planganini bildiruvchi keng tarqalgan iboralar. Olma tipi (yuqori bel/son nisbati) — yog‘ asosan qorin atrofida to‘plangan tana; bu, ichki a’zolarni o‘rab turadigan visseral yog‘ bilan bog‘liq bo‘lgani uchun yurak kasalligi va 2-tur diabet xavfini ko‘proq oshiradi. Nok tipi (past nisbat) — yog‘ ko‘proq son va boldirda to‘plangan tana bo‘lib, nisbatan pastroq xavfli. Erkaklar odatda olma, ayollar odatda nok tipiga moyilroq; ammo bu genetika va gormonlarga qarab kishidan kishiga o‘zgaradi.
To‘g‘ridan-to‘g‘ri 'belni ingichkalash' mumkin emas, chunki mahalliy yog‘ni yoqish afsona; ammo umumiy tana yog‘ini kamaytirganingizda qorin sohasi ham ingichkalashadi va nisbat yaxshilanadi. Eng samarali yo‘l: mo‘‘tadil kaloriya taqchilligi, yetarli oqsil, muntazam harakat (kuch mashqi + biroz kardio), sifatli uyqu va stressni boshqarish — chunki surunkali stress va uyqusizlik kortizol gormoni orqali ayniqsa qorin yog‘ini oshiradi. Sabrli bo‘ling; nisbat bir necha haftada emas, oylik jarayonda sezilarli o‘zgaradi.