Türkçe
English
Oʻzbek
Русский
HbA1c ve eAG nedir?
HbA1c (glike hemoglobin), kırmızı kan hücrelerindeki hemoglobine bağlanmış glukoz oranını gösterir. Alyuvarlar yaklaşık 3 ay yaşadığından, HbA1c son 2–3 ayın ortalama kan şekerini yansıtır — tek bir açlık ölçümünün aksine uzun vadeli tabloyu verir. eAG (estimated average glucose / tahmini ortalama glukoz) ise bu yüzdeyi, günlük şeker ölçümünde gördüğün mg/dL (veya mmol/L) birimine çevirir. Böylece %6,5’lik bir HbA1c’nin “ortalama ne demek” olduğunu somut olarak görürsün.
A1c – eAG çevirimi nasıl yapılır?
Çevirim, ADAG (A1c-Derived Average Glucose) çalışmasının doğrusal denklemine dayanır. HbA1c yüzdesi ortalama glukoza şöyle dönüştürülür:
eAG (mmol/L) = 1,59 × HbA1c − 2,59
IFCC (mmol/mol) = (HbA1c % − 2,15) × 10,929
Örnek: HbA1c = %7,0
28,7 × 7 − 46,7 = 154,2 → ≈ 154 mg/dL ortalama şeker
(mmol/L: 1,59 × 7 − 2,59 = 8,54; IFCC: (7 − 2,15) × 10,929 ≈ 53 mmol/mol). ADA’ya göre %6,5 ve üzeri diyabet aralığındadır.
Yöntem: eAG denklemleri ADAG çalışması (Nathan DM ve ark., Diabetes Care, 2008). IFCC ↔ NGSP dönüşümü IFCC-NGSP ana denklemi. Durum eşikleri: Amerikan Diyabet Derneği (ADA) — normal <%5,7, prediyabet %5,7–6,4, diyabet ≥%6,5.
HbA1c hakkında bilmen gerekenler
- Ortalamadır, anlık değildir: HbA1c günlük iniş-çıkışları göstermez; genel eğilimi verir. Günlük yönetim için parmak ucu/CGM ölçümleri gerekir.
- Bazı durumlar değeri saptırır: Anemi, gebelik, kronik böbrek hastalığı, yakın zamanlı kan kaybı ve bazı hemoglobin varyantları HbA1c’yi yanıltıcı yapabilir.
- Tek başına tanı koydurmaz: eAG bir tahmindir; tanı ve tedavi kararları hekimin ölçüm ve değerlendirmesine dayanır.
- Hedef kişiye göre değişir: Çoğu erişkinde hedef genelde %7 altıdır, ancak yaş ve eşlik eden hastalıklara göre bireyselleşir.
Sık Sorulan Sorular
%7,0’lik bir HbA1c, ADAG denklemine göre yaklaşık 154 mg/dL (8,5 mmol/L) ortalama kan şekerine karşılık gelir. Bu, son 2–3 ayın ortalamasıdır; tek bir anlık ölçüm değildir.
eAG, tüm günün ortalamasını temsil eder (uyku dahil), parmak ucu ölçümü ise o anki değeri gösterir. Açlık, yemek sonrası ve gece değerleri farklıdır; bu yüzden anlık ölçümün eAG’den yüksek ya da düşük olması normaldir.
IFCC, HbA1c’nin uluslararası standart birimidir ve mmol/mol ile ifade edilir. Türkiye’de yaygın kullanılan yüzde (NGSP) birimiyle şu denklemle dönüşür: IFCC = (yüzde − 2,15) × 10,929. Örneğin %7 ≈ 53 mmol/mol.
ADA’ya göre HbA1c: %5,7 altı normal, %5,7–6,4 prediyabet, %6,5 ve üzeri diyabet aralığındadır. Tanı, genellikle iki ayrı ölçüm veya ek testlerle hekim tarafından doğrulanır.
eAG formülü, HbA1c ile sürekli glukoz ölçümlerini karşılaştıran ADAG çalışmasından türetilmiştir ve toplulukta güçlü bir korelasyon gösterir. Ancak kişisel farklılıklar olabilir; anemi, gebelik veya bazı hemoglobin varyantları değeri saptırabilir.
Genel bir kural olarak, hedefe ulaşmış ve stabil kişilerde yılda 2 kez, tedavi değişikliği olan ya da hedefe ulaşmamış kişilerde 3 ayda bir ölçüm önerilir. Kesin sıklık için hekimin planına uy.